Darowizna nie zawsze chroni mieszkanie, dom, działkę ani pieniądze przed egzekucją. Czy komornik może zająć darowiznę zależy przede wszystkim od tego, kto jest dłużnikiem, kiedy doszło do przekazania majątku i czy wierzyciel nie podważył czynności przed sądem.
Darowizna chroni majątek tylko w określonych granicach
- Dług obdarowanego może prowadzić do zajęcia otrzymanego mieszkania, domu, działki lub pieniędzy.
- Przy długu darczyńcy komornik co do zasady nie zajmuje rzeczy, która skutecznie przeszła na obdarowanego.
- Skarga pauliańska może doprowadzić do egzekucji z darowanego majątku, jeśli darowizna pokrzywdziła wierzyciela.
- Przekazanie nieruchomości po jej zajęciu nie zatrzymuje prowadzonej egzekucji.
- Na podważenie darowizny wierzyciel ma zasadniczo 5 lat od dnia jej dokonania.
Najpierw trzeba ustalić, czyim długiem zagrożona jest darowizna
Największy błąd polega na traktowaniu każdej darowizny tak samo. Inaczej wygląda sytuacja, gdy zadłużony jest darczyńca, inaczej gdy dług ma obdarowany, a jeszcze inaczej, gdy nieruchomość została przekazana już po zajęciu.
| Sytuacja | Możliwy skutek |
|---|---|
| Darczyńca ma długi, ale darowizna została wykonana prawidłowo | Komornik nie powinien bezpośrednio prowadzić egzekucji z majątku należącego już do obdarowanego. |
| Obdarowany ma własne zadłużenie | Darowana rzecz lub nieruchomość może zostać zajęta jako składnik majątku dłużnika. |
| Darowizna nastąpiła po zajęciu nieruchomości | Przeniesienie własności nie wpływa na dalszy bieg egzekucji. |
| Wierzyciel wygrał skargę pauliańską | Może prowadzić egzekucję z przedmiotu darowizny tak, jakby czynność nie była skuteczna wobec niego. |
Jeżeli rodzic podarował córce mieszkanie, a długi ma rodzic, samo istnienie zadłużenia nie oznacza jeszcze, że komornik może wejść do księgi wieczystej obdarowanej. Jeśli jednak zadłużona jest córka, pochodzenie mieszkania nie ma szczególnego znaczenia. Liczy się to, że jest ona jego właścicielką.
Kiedy wierzyciel może podważyć darowiznę
Podstawowym narzędziem jest skarga pauliańska, czyli powództwo o uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną wobec konkretnego wierzyciela. Komornik nie unieważnia darowizny samodzielnie. Najpierw wierzyciel musi uzyskać odpowiednie orzeczenie sądu.
Wierzyciel musi wykazać, że darowizna spowodowała niewypłacalność dłużnika albo pogłębiła istniejące problemy z majątkiem. Przy darowiźnie jest mu jednak łatwiej, ponieważ była to czynność bezpłatna. Zgodnie z art. 528 Kodeksu cywilnego obdarowany może odpowiadać nawet wtedy, gdy nie wiedział o długach darczyńcy.
Znaczenie ma moment przekazania majątku
Jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny albo stał się niewypłacalny właśnie przez przekazanie majątku, działa domniemanie jego świadomości pokrzywdzenia wierzycieli. W praktyce szczególnie ryzykowne są darowizny wykonywane po otrzymaniu pozwu, wezwania do zapłaty lub wszczęciu egzekucji.
Nie oznacza to, że każda darowizna w rodzinie jest podejrzana. Jeżeli darczyńca po przekazaniu mieszkania nadal ma majątek wystarczający na spłatę zobowiązań, podważenie czynności może być trudniejsze. Ocena zawsze zależy od dokumentów, wartości majątku i wysokości długu.
Przeczytaj również: Darowizna od dziadków - Jak uniknąć podatku i co z SD-Z2?
Darowizna dla bliskiej osoby podlega dodatkowym domniemaniom
Przy przekazaniu majątku małżonkowi, dziecku, rodzicowi lub innej osobie bliskiej wierzyciel może korzystać z domniemania, że obdarowany wiedział o problemach finansowych darczyńcy. Nie jest to jednak automatyczny wyrok przeciwko obdarowanemu. Ostatecznie znaczenie mają okoliczności konkretnej sprawy.
Na wystąpienie ze skargą pauliańską wierzyciel ma zasadniczo 5 lat od dnia dokonania czynności. Po tym terminie żądanie uznania darowizny za bezskuteczną co do zasady nie jest już możliwe.
Darowane mieszkanie, dom lub działka nie mają specjalnej ochrony
Nieruchomość otrzymana w darowiźnie może zostać zajęta w egzekucji prowadzonej przeciwko obdarowanemu. Komornik nie bada wtedy, czy właściciel kupił lokal, odziedziczył go, czy otrzymał od rodziny. Sprawdza przede wszystkim tytuł wykonawczy, własność i wartość majątku.
Przykładowo, syn otrzymał od rodziców działkę, a kilka lat później przestał spłacać kredyt. Jeżeli działka nadal należy do niego, wierzyciel może próbować skierować egzekucję do tej nieruchomości. Sam fakt, że rodzice przekazali ją nieodpłatnie, nie tworzy ochrony przed długami syna.
Inaczej będzie, gdy dłużnikiem pozostaje rodzic, który wcześniej podarował działkę synowi. Wtedy wierzyciel nie powinien zająć jej bezpośrednio, ale może wystąpić ze skargą pauliańską. Jeżeli wygra, uzyska możliwość zaspokojenia się z nieruchomości mimo formalnego przeniesienia własności.
Szczególne znaczenie ma też data zajęcia. Zgodnie z art. 930 Kodeksu postępowania cywilnego rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu nie wpływa na dalsze postępowanie. Darowizna dokonana w takim momencie nie pozwala wyprowadzić nieruchomości spod egzekucji.
Pieniądze, samochód i wyposażenie domu rządzą się podobną zasadą
Darowane pieniądze stają się majątkiem obdarowanego po skutecznym przekazaniu. Jeżeli trafiły na jego rachunek, a obdarowany ma długi, bank może przekazać zajęte środki komornikowi. Nie ma znaczenia, że w tytule przelewu wpisano „darowizna”.
Jeżeli natomiast zadłużony jest darczyńca, pieniądze znajdujące się już na rachunku obdarowanego nie powinny być traktowane jako majątek darczyńcy. W razie sporu przydają się potwierdzenie przelewu, umowa darowizny i dokumenty wskazujące datę przekazania.
Podobnie wygląda sytuacja z samochodem, sprzętem lub innymi ruchomościami. Jeśli rzecz należy do obdarowanego, ale komornik zajmie ją w toku egzekucji prowadzonej przeciwko darczyńcy, obdarowany może bronić swojego prawa. Trzeba jednak działać szybko, bo samo ustne wyjaśnienie często nie wystarcza.
Darowizna nie wyłącza też ustawowych ograniczeń egzekucji. Niektóre podstawowe przedmioty domowe, zapasy niezbędne do życia czy rzeczy potrzebne do pracy mogą podlegać ochronie niezależnie od tego, czy zostały kupione, odziedziczone, czy otrzymane w darowiźnie.
Co zrobić po zajęciu darowanego majątku
Najpierw ustaliłbym trzy daty: powstania długu, podpisania umowy darowizny i zajęcia składnika majątku. Ten prosty porządek często pokazuje, czy problem dotyczy zwykłej egzekucji, błędnego zajęcia, czy ryzyka skargi pauliańskiej.
- Zbierz umowę darowizny, akt notarialny, potwierdzenia przelewów i dokumenty własności.
- Sprawdź, przeciwko komu wystawiono tytuł wykonawczy.
- Ustal, czy przedmiot był zajęty przed przekazaniem.
- Nie sprzedawaj ani nie przekazuj dalej rzeczy tylko po to, aby utrudnić egzekucję.
- Skonsultuj dokumenty z prawnikiem, szczególnie gdy wierzyciel zapowiada skargę pauliańską.
Osoba trzecia, której prawo zostało naruszone przez zajęcie, może żądać zwolnienia przedmiotu spod egzekucji na podstawie art. 841 Kodeksu postępowania cywilnego. Na takie powództwo jest zasadniczo miesiąc od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa. W określonych sytuacjach można także złożyć skargę na czynność komornika, zwykle w terminie tygodnia.
Nie warto czekać na sprzedaż nieruchomości ani ograniczać się do rozmowy telefonicznej z kancelarią. Pismo powinno wskazywać, dlaczego rzecz należy do innej osoby i zawierać dokumenty potwierdzające własność. Przy mieszkaniu lub domu potrzebna będzie szczególnie dokładna analiza księgi wieczystej oraz aktów notarialnych.
Jedna data często przesądza o losie darowizny
Najkrótsza odpowiedź brzmi: darowizna może zostać zajęta, ale nie zawsze bezpośrednio i nie zawsze przez komornika działającego przeciwko darczyńcy. Gdy zadłużony jest obdarowany, darowany majątek wchodzi do jego odpowiedzialności majątkowej. Gdy dłużnikiem jest darczyńca, potrzebne może być wcześniejsze uznanie darowizny za bezskuteczną wobec wierzyciela.
Ja przyjmuję prostą zasadę przy ocenie takich spraw: nie patrzę wyłącznie na sam fakt darowizny, lecz na datę, własność, wypłacalność darczyńcy i sposób przeprowadzenia egzekucji. Te cztery elementy pozwalają szybko odróżnić realne zagrożenie od zajęcia, które można skutecznie zakwestionować.
